Føredrag - bokpresentasjon og pop-up utstilling

 

Neste laurdag, 27. juni kl 12, inviterer Galleri Banken i Ølve (i Kvinnherad) til føredrag! Her blir det både presentasjon og smakebitar frå mine tre bøker, som alle handlar om historiske drakter i ulike format. I tillegg kan du oppleve ei lita, unik utstilling med tema knytt til bøkene – mellom anna med vakre bringeklutar. Det er berre å gle seg!

To historiske plagg frå same familie

   

Her er to spennande plagg som har tilhøyrd Ragnhild Sofie Johannesdtr. Øvra-Haukafær (1867–1897), eller eventuelt mor hennar, Sisilia Larsdotter Aase (1835–1909). Stor takk til gjevar av plagga Grethe J. Hjertaker.

Sjølv om dei to plagga kjem frå same familie og i prinsippet kunne vore brukt saman, verkar overlivet å vera noko mindre i storleiken enn klutatrøya.

Klutatrøye i rosa-raudt bomullsstoff

Trøya er sydd i eit bomullsstoff med trykt mønster: små kvite motiv mot ein botn med raudt greinmønster. Ho har ein særs smal rygg, som berre måler 7 cm i breidda i livet bak.

Flotte detaljar og konstruksjon:

• Hals og krage: Halslista måler 1,5 x 38 cm og er av same stoff, kanta med to lag hekla kvite og grøne blonder. Knapphol i kvar ende av kragen, truleg til å festa ei sølje i halsen.

• Erme: Ermetoppen har 2,5 cm rynker som startar 3 cm framfor skuldersaumen. Ermet er lagt i legg mot ein mansjett på 2,7 x 21cm med ein 6 cm splitt i saumen. Mansjettane har også blonder.

• Innsnitt: Det er eit innsnitt på1,5 x15 cm på kvar side framme.

• Sying og fôring: Trøya er maskinsydd med blå og mørk sytråd. Ho er heilfôra med bomullslerret og vert lukka med 8 knappar framme og på mansjettane.

Mål på klutatrøya:

• Høgde rygg: 40,5 cm

• Vidde liv: 80 cm

• Høgde framme: 35 cm

• Høgde side: 17,5 og 19 cm

• Skulderbreidde: 12 og 13 cm

• Lengde erme: 62 / 55 cm

• Vidde erme: 23 cm

Det grøne overlivet

Det grøne overlivet i tettvove tynt ullstoff har same snitt i ryggen (ca. 9 cm) og er truleg på alder med klutatrøya. Saumen er fint utført både med maskin og for hand.

Flotte detaljar og konstruksjon:

• Kanting og perler: Overlivet er kanta med 2 cm breie, svarte fløyelsband med rosemønster, og kvite perlelisser på innsida. Unntaket er ca. 5 cm under armane og 5 cm midt framme. Merk kor fint perlelissene er avslutta på desse punkta! Smal lerretskant 0,8 cm i livet.

• Snippar og fôr: Snippane er spisse og måler 5 cm i breidda. Overlivet er fôra med kypertvove, beige bomullsstoff, der 1 cm av fôrstoffet viser som ein kant på framsida.

• Lukking: Lukka med to par hekter/maljer, i tillegg til tre par ringar med diameter 12 mm.

Mål på overlivet:

• Høgde rygg: 38 cm

• Høgde framme: 33 cm

• Høgde side: 20 og 21 cm

• Skulderbreidde: 11 cm

• Vidde liv: ca. 72 cm

• Vidde arm 23 cm

              

Stormønstra overliv i ulldamask

Dette handsydde overlivet har eit eldre snitt med brei rygg, der sidesaumane er dregne 3–4 cm bakover. Det lakseraude stoffet – truleg ein ulldamask – har eit vakkert mønster av store, lyse blad og blomar. Overlivet er kanta med eit 2 cm breitt fløyelsband med rosemønster, i tillegg til ein 1 cm brei gullknipling langs armhola (unnateke 6-8 cm nedst), halsen, framsida og over skuldrene. Framme finn ein merke etter 6 eller 8 hekter eller ringar.

Plagget ber preg av å ha vore tilpassa over tid: Det er skøytt på 6 cm nedst av det same stoffet, i tillegg til to felt med raudt ullstoff midt framme, kanta med blått stoff. Overlivet er fôra med linlerret, men heilt nedst er det brukt ei remse med kypertvove bomullsstoff. Det er svært truleg at plagget har vorte skøytt på i ettertid, etter kvart som det vart motesak med lengre overliv. Det er verdt å merka seg at stoffet i dette overlivet kan minna mykje om stoffet i ein rekonstruert kvinnebunad frå Nord-Trøndelag.

Mål:

Høgde midt bak: 35 cm

Ryggbreidde: 26/34 cm

Skulderbreidde: 13 cm

Høgde i sida: 16 cm

Høgde langs kanten framme: 26 cm

Ein uvanleg bringeklut!

 

Denne bringekluten er brodert på eit teljestoff i bomullskvalitet. Leggjesaum og korssting i blått ullgarn dannar bakgrunnen. Gjennomskinlege perler dannar eit motiv som liknar eit tre eller kanskje ein tulipan? Bokstavane BR AD er brodert med perler, D står for dotter. Bringekluten er ikkje ferdig montert, både bakstykke og bord oppe manglar. Broderte initialer ser ein helst på dei eldste bringeklutane. Evt kan det vera snakk om ei ettermontering. Uansett er dette ein uvanleg bringeklut!

Broderiet måler ca. 14 x 14 cm og bringekluten er 18 cm høg og 23 cm brei. 

Bringeklut i friske fargar

Det broderte feltet måler 6,5 x 16 cm og er sydd med leggjesam og korssting  på ein strameiliknande botn. Motivet lyser opp med blått ullgarn i botnen og blome- og bladmotiv i raudt, oransje, gult, grønt og blått. Det er noko slitasje enkelte stader der botnstoffet tittar fram gjennom broderiet. Bokstavane «AMKDØ» er broderte i ein rosa tone, og broderiet er ramma inn med ulike metallband både over og under.

Øvst finn me eit raudt toskafts ullstoff, og det er uvisst om det opphavleg kan ha vore ein annan kvarde over dette igjen. Både midtfeltet, sidefelta og baksida består av eit mønstra stoff med sjarmerande prikkar, stjerner og ruter. Bringekluten måler totalt 25 cm i breidda og 27 cm i høgda.

Gjennom tidene har tekstilteknikkar stilisert plantar og blomar på ulikt vis. Før i tida skulle ein helst ikkje gjenskapa naturen direkte – ein skulle trass alt ikkje konkurrera med Guds skaparverk. Mot slutten av 1800-talet snudde derimot motebiletet, og det naturalistiske vart idealet på kva som var «ekte». Denne brytningstida har sett tydelege spor etter seg, også i motiva på bringeklutar som denne.

Bringeklutar med tulipan- eller krunemotiv?

 

Bringeklut 1 har ei høg bord (7,6 x 14,5 cm) med korstingsbroderi på stramei i raudt, grønt, lysegult, svart, samt blå-lilla botnfarge. Motiv er to grøne romber med Andreaskors inni og to kruner? Så er det seks stiliserte tulipanar - eller kanskje er det kruner? Svart fløyelsband med rosemønster øvst. Felt av grønt ullstoff 14,5 x 17 cm nedanfor broderiet. Baksidestoffet av stormønstrete flanell er lagt fram på forsida to og tre cm. Fint montert med handsaum, evt. kan sidefelta av gammalrosa bomullsstoff vera sydd til med maskin. Fin liten detalj med lilla-mønstrete bomullsstoff bak fløyelsbandet. Ytre mål er 28 x 29,5 cm. 

Bringeklut 2 har ei tettsauma bord med korssting på stramei 9 x 15 cm med stiliserte motiv av tulipanar eller kruner, omkransa av ei raud bord og bokstavane AMMH under. Sjatteringar i orange/gult, raudt og grønt. Botn er fylt ut med blå sting. Svart felt av ullstoff 14 x 16 cm. Lillamønstrete og rosa sidefelt. Baksidestoff av rosa/beige bomullsstoff med små trykte motiv. Kvarde av svart fløyelsband med rosemønster og 1,5 cm breitt gullband. Bringekluten måler 30 x 30 cm og er truleg handsydd. Broderiet er noko falma og kan ha endra fargar.

Dersom teorien om krunemotiv er rett er det tenkjeleg at dette kan ha samanheng med kampen om unionsoppløysinga kring 1900- og kvifor ikkje markera dette på ein bringeklut! Den eine bringekluten er frå Vattedal, den andre frå Uggdal. 

Staseleg bringeklut med essarand-bord

 

Denne gongen kjem blogginnlegget litt tidleg i veka!

Essarand- motivet har vore mykje nytta i Vesten; det kan stå for likevekt. Her finn me det som liggjande S-form i ei bord på tvers av bringekluten. Borda er brodert på stramei med grøn ulltråd i botnen med leggjesaum og korssting. Ho måler 7 x 16 cm, medrekna fleire perlerader og trekantar bortover. Fleirfarga perledekor med blad og to nonfigurative symbol, omslutta av essarand i lyse perler. 

Kvarde av to cm svart fløyelsband med rosemønster. Svart midtfelt av fløyel på 15,5 x 15,5 cm. Den kvite perlelissa er sydd fast til fløyelen. Det er rutevovne sidefelt og eit rosa felt av småmønstra bomull nedst. Baksida er spennande, laga av eit bomullsstoff med stripe - truleg gjenbruk av ein mjølsekk eller liknande. Alt er montert for hand. Høgda er 32 cm, og breidde er 27 cm (26 cm nedst). Bringekluten er av den lange typen, noko som tyder på at han er frå seint på 1800-talet.

Bringekluten stammar frå Reksteren og har tilhøyrd familien til Ingrid Borgen i Uggdal (f. 1916). Mor hennar var Gjertrud Marie Haukafær (1878–1968), og mormora heitte Sisilia Larsdotter Aase (1835–1904). Bringekluten kan òg ha tilhøyrd den eldre søstra til Gjertrud, Ragnhild Sofie Johannesdtr. Øvra-Haukafær (1867–1897).

Ein stor takk til Grethe Johanne Hjertaker (dotter til Ingrid), som har teke vare på bringekluten og no gitt han vidare til meg.

Bringeklut med stjerneforma perlenett

 

Nydeleg eldre type bringeklut med perlenett: Kvit åttebladrose- eller stjerne omkransa av grøne, okergule og blå perler. Det kan sjå ut som perlenettet er starta i midten, men kan ikkje seia det for sikkert. Øvst på perlenettet to ruter med greske kors, samt eit Ave Maria monogram på kvar side. Perlenettet er montert på raud ulldamask 15 x 15,5 cm. Kvarde av blå silke, nesten dekt av eit svart fløyelsband med rosemønster og eit smalt gullband. I tillegg kanta på sidene øvst med smalt lysebrunt bomullsband. Bringekluten måler 21,5 x 26,5 cm og er montert for hand. Tynt ubleika lerret rundt midtfeltet. Fôra med ubleika tettvoven lin/bomull. Første kjende eigar er Brita Serina Hansdtr. Skorpen (1873-1957), bestemor til Olav Skjellevik, men ut frå form og montering er bringekluten kan henda frå ein generasjon før.

Enkel, eldre type bringeklut

 

Eldre type bringeklut med blå, gyldne, grøne og kvite stråperler som dannar to heile og to halve åttebladroser, til saman ein T-kors. Små kors av kvite perler; ein del perler manglar. Det raude stoffet i peau de pêche er skøytt tre cm nedanfrå og sydd fast til eit smalstripete baksidestoff i blått og naturfarga, med små faldesting. Dette bomullsstoffet har ein smal fald på sidene, og øvst er det bretta tre cm over til baksida. Midtfeltet er stiva opp med papir. Kvarde av svart fløyelsband med rosa blomemotiv og ei remse med svart silke. Det raude feltet måler 18 x 12,5 cm. Breidda er 30 cm, og høgda er 21 cm.

Fyrste kjende eigar er fødd i 1887, men ut frå storleik og montering kan bringekluten verka eldre enn dette. Same historikk som i førre innlegg. Mor hennar kom frå Bjørndal i Fusa, og det er godt mogleg at bringekluten i si tid kom derfrå. Bringekluten er også omtala i boka mi "Bringeklutar frå Tysnes".

Belte brodert med smøyg på lin

 

Dette beltet er eit lite mysterium: Det er brodert med smøyg på litt ope linstoff som er lett å telja på. Broderiet er i tynt ullgarn med gjentakande mønster av eldjarnsroser i grønt og blått. Bakgrunnen har raude Andreaskors og ruter på kant, i tillegg til lyse felt utan broderi som er ein del av sjølve mønsteret. Beltet er 65 cm langt og 4,5 cm breitt, men den eine enden er ikkje sydd ferdig. Langs den eine langsida er det sydd skeivt på eit raudt og svart band med maskin, truleg sett på i ettertid. Geometrisk mønster på linstoff tyder på eit eldre plagg. Den første eigaren me kjenner til vart fødd i 1887, men beltet kan vera endå eldre enn det. Sidan mora hennar kom frå Bjørndal i Fusa, er det godt mogleg at beltet stammar derfrå. Beltet er også omtala i boka BELTER av Heidi Fossnes, Smøyg forlag 2021.

Bringeklut med uvanleg perlenett

 

Øvst har bringekluten eit 5,5 cm høgt perlenett av kvite, grøne og oker perler. Motiv er Ave Verum monogram med kvite Andreskors inni rutene. Ingen kvarde, men store kvite sting kan tyda på at det har vore ein dekor øvst. Bakside av beige bomullsstoff med rosa trykt mønster, som går heilt fram til det raude ullstoffet (13 x 6 cm) som perlenettet er montert på. Mønstrete trykte bomullsstoff som sidefelt. Svart fløyel i midten, høgde 11 cm. Bringekluten er montert for hand og er 28 cm høg og 23 cm brei øvst, 22 cm nedst.

Denne typen bringeklut med brei bord finst det mange av på Tysnes, men det vanlege er at ein har små kvite kors inni dei store rutene. På dette eksemplaret dannar mønsteret heller eit reint rutemønster. Legg merke til det fine, småmønstrete bomullsstoffet. Bringekluten er av den lange typen, noko som tyder på at han er frå seint på 1800-talet. Frå Reksteren, har tilhøyrd familien til Ingrid Borgen i Uggdal, f. 1916.

Pynteforkle i silkesateng

 

 

Svart forkle i silkesateng av tre skrådde delar. Stoffet kan evt. også vera ullsateng eller ei blanding av silke og bomull (såkalla bombasin eller poplin). Dekor tvers over midtfeltet av to 1,2 cm breie fløyelsband (17 cm nedanfrå) samt to maskinproduserte bølga band med små toppar. Nedst ein 4 cm brei maskinprodusert blonde. Innvovne smale lilla og kvite striper i sidene. Inga lukking, kun eit smalt kanteband bak øvst. Mål: Breidde øvst 31 cm, breidde nedst 63 cm. Høgde 73 cm. Midtfeltet måler 14 cm øvst og 31,5 cm nedst. Maskinsydd.

Desse forkleda kan kallast folkeleg mote. Mange er bevart. I Kvinnherad er det registrert tilsvarande forkle. Dessverre har det ikkje lukkast å finna foto av kvinner frå Tysnes med slikt forkle. Forkledet har vore teke vare på av Gjertrud Marie Haukafær (1878-1968) og kan ha vore brukt av henne, eller hennar eldre søster eller mor.    

  

Baksida av forkledet

Gjertrud Marie Haukafær

Flott og fargerikt applikert perlebelte!

Flott og fargerikt applikert perlebelte med svarte og kvite applikasjonar under åttebladroser av gyldne og grøne stråperler, annakvar bortetter. Dobbeltkors inni åttebladrosene, og små kvite perlerosettar i annakvar rose. Elles er botnen fylt ut med småperler som dannar firkantar, rundingar og halve kors. Kvit perlelisse ytst. Bakstykke av ubleika lerret. Beltet er avslutta med ein raud kant av ullstoff, dette kan vera gjort i ettertid for å forlenga beltet. Beltet måler ca. 80 x 5 cm og er montert for hand.

Påkosta grønt overliv

 

Eit litt uvanleg overliv, frå Uggdal eller Reksteren. Stoffet er eit "laustvove" grønt ullstoff i kypertbindinding, med svarte roser i geometrisk mønster. Det er kanta med 2 cm breie gammalrosa silkeband med gule roser og grøne blad. Gullknipling rundt eine armholet, to gullkniplingar på kvar skulder. Ein 8 cm skøyt nedst på høgre framstykke med stoffet i motsett retning. Fôret av ubleika lerret er bretta over til retta i livet. Merke etter 6 par ringar/maljer. Mål: Breidde rygg 14 cm, høgde rygg 42 cm, høgde framkant 32 cm, skulder 13,5 cm. Dette kan vera liv i ein overgangsfase; stoffet kan vera eldre, men snittet peiker framover i tid. Kan henda er dette stoff som ein sjømann har bringa med seg heim?

Overliv i silke

 

Overlvet, truleg av brosjert silke, med rosemønster i raudt, rosa, gult og kvitt på grøn botn, er kanta med 2,5 cm brei raud silke og sølvkniplingar langs armhol, hals og framkant, samt breie sølvkniplingar på skuldrene. Stoffet er skøytt fleire stadar nedst. Fôret av brunt bomullsstoff er bretta 1,2 cm over til retta i livet. Valken (ca 3 cm i diameter) er delvis løsna frå livet. Merke etter tre par hekter/maljer i livet. Mål: Breidde rygg 16 cm, høgde rygg 36 cm, høgde forkant 32 cm, skulder 13 cm. Dette kan vera liv i ein overgangsfase; stoffet kan vera eldre, men snittet med smal rygg og litt langt liv peiker framover.